Na 165 jaar weer samen in één kerk

Na de Reformatie (ingezet door Luther en later Calvijn) is gedurende enkele eeuwen de Oude Kerk aan het begin van de eerste Dorpsstraat de enige plaats geweest waar de “Protestantse” (reformatorische geloofs)leer verkondigd werd. De huidige Oude Kerk dateert uit 1843. Vlak daarvoor was de oorspronkelijke in 1180 gebouwde kerk gesloopt, omdat deze te klein was geworden. De toren uit 1180 is blijven staan. Pas aan het begin van de 17e eeuw kreeg de toren een luidklok. Men vond dat de Hervorming in Zeist belemmerd werd doordat de burgers en dan met name bezoekers van herbergen niet wisten dat het tijd was om naar de kerk te gaan.

oudekerk

De Oude Kerk aan de Dorpsstraat

In 1834 vond de Afscheiding plaats na het besluit om de Dordtse Kerkorde uit 1618-1619 aan de kant te zetten. Het door de eeuwen heen functionerende, gereformeerde presbyteriaanse “presbyteriaal synodaal” (presbyteria zijn gekozen kerkeraden) kerkstelsel moest plaatsmaken voor een collegiaal kerkbestuur, waarvan Koning Willem I aan het hoofd werd geplaatst. De veranderingen waren ingegeven door de geest van de verlichting, die zich na de Franse Revolutie openbaarde. De landelijke afscheiding van de Hervormde Kerk, die begon in Ulrum, de gemeente van Ds. Hendrik de Cock, werkte ook door in Zeist waar in 1838 de Christelijk Afgescheiden Gemeente ontstond. Bijeenkomsten werden gehouden bij leden thuis. Vanaf 1842 maakte men gebruik van een kerkgebouw aan de Voorheuvel. Dit gebouw werd gesloopt in 1955 toen het al lang niet meer als kerk (maar als pakhuis) dienst deed.

In 1886 was er een tweede uittreding van groepen gelovigen uit de Nederlands Hervormde Kerk, die de naam kreeg van Doleantie (dolere betekent klagen) met dr. Abraham Kuyper als voorman. Ook in Zeist scheidde een groep zich af onder de naam Nederlandse Gereformeerde Kerk. Men keerde feitelijk terug naar de grondslag van de in Dordrecht vastgestelde belijdenis van 1618-1619. De verkiezing van een kerkeraad in 1887 uit de groep dolerenden wordt gezien als de stichting van de Gereformeerde Kerk van Zeist. Deze groep bouwde in 1891 een kerk aan de Slotlaan, de latere eerste Oosterkerk. In 1892 ontstonden de Gereformeerde Kerken in Nederland.

heuvelkerk

Heuvelkerk, vlak voor de sloop in 1955 (de eerste steen is behouden)

Vanaf 1898 gingen de hierboven genoemde Christelijk Afgescheiden Gemeente (kerk A) en de Nederlandse Gereformeerde Kerk (kerk B) samen verder als de Gereformeerde Kerk van Zeist. Deze kerk bestond in 1998 dus 100 jaar. Niet veel later en ruim 165 jaar na de Afscheiding zouden Hervormden en Gereformeerden weer samenkomen in één kerkgebouw, niet ver van de Oude Kerk, aan de Bergweg.

oosterkerk slotlaan

Voormalige Oosterkerk, gebouwd in 1891 als Doleantiekerk, gesloopt in 1935.